روزنامه جام جم. درباه ی کتاب میراث ...

کد خبر :1946132897504894017 تاریخ :دوشنبه 28 اردیبهشت 1394 ساعت 02:15 بازدید :80 

 

ای خشونت مهربان...!

ساختار برخی شعرهای امروز ما با موضوع ساده دیدارها و شرح اتفاق‌هایی بنا شده که برای شاعران ما پیش آمده است؛ اتفاق‌هایی که گاه تلخ و غریب و گاه شیرین و آشناست.

 
 

مجموعه شعر «میراث تو فقط ایستادن است» سروده میثم متاجی شاعر جوان شمالی، بر پایه بودن در زمان شکل گرفته و با شیوه ای ساده و بی پیرایه، نزدیک به زبان و فهم عامه، گذشته را به حال پیوند داده و به صورت میراثی انسانی این پیوند عاشقانه را تعریف کرده است: «... تنها تویی که با بی زبانی / نه از دل گل ها / که از میان روزمرگی می آیی / معشوق پراکنده در همه جا» 6 شعر از 14 شعری که در این مجموعه گرد آمده به پدر، مادر و خواهر و برادر و دوستان شاعر تقدیم شده است. موضوع اصلی در این شعرها، یادآوری، قدردانی و دوست داشتن است؛ یادآوری آنچه بر شاعر و دوستان او در برهه زمانی ویژه ای گذشته است. شعرهای این مجموعه از زمان حال، آغاز شده و به تناوب به گذشته برگشته و با مهارت خاص و لحن و فضایی آرام و اندوهگین با واژه هایی معمولی و بیانی ساده ادامه پیدا کرده، در قالب خاطره گویی نوشته شده اند: «ابری در جیب هایم زندگی می کند / کودک که بودم مانند مه / خودم را به تن همه می پوشاندم / کوهستان را پرواز می کردم / و روی آخرین برگ ها می نشستم / معنی انتهای درخت / جایی که همسایه ام تنها باد بود / روی سینه رودخانه تاب می خوردم / ...». هدف اصلی شعرهای این دفتر، بیان و روایت «بودن» و «شدن» است؛ بودن انسانی که گاه ابر شده، گاه ماهی و گاه یک قطار: «... ابری شدم کوچک / مادرم آب و پدرم آفتاب / در برکه چرخیدم / مثل ماهی به دور طعمه اش...» و «من دوست دارم قطار باشم / نه جعبه ای آهنی پر از فکرهایی بیهوده...».

فضایی که شاعر با صدای خود برای شعرهایش برگزیده، بظاهر خصوصی است و بر جهان ظاهری و مادی او دلالت می کند؛ اما با کمی دقت درمی یابیم در عمق متن شعر، چهره «جمع» و دلتنگی های همگانی، همراه با عاطفه و صداقت باطنی در شگردی شاعرانه نقش بسته است.

گزینش برش های زمانی خاص در شعرها به روایت احساس و عاطفه شاعر یاری کرده، در پیوند با کنش شعر، نوعی هم حسی عاطفی در خواننده به وجود می آورد و او را برمی انگیزاند تا با واژه ها و تصویرها و نمادهای شعر بیشتر آشنا شود و صداقت و سادگی صدای شاعر را در لحن او ـ قطار ـ بهتر بشنود: «روزی سربازهایی را بردم/ که هیچ کدام شان نیامدند/ من هیچ وقت دلم نمی خواست بمبی را سوار کنم/ با کدامین ساز باید برقصم/ که نمی رقصم/ جز با صدای آهنین چرخ هایم بر ریل...». این گونه شاعر به زبان و حال مردم روزگارش نزدیک شده است. شعرها در حقیقت، لحن انسانی را به ما القا می کند که نگرانی سرنوشت خود و همزیستانش است.

گویی شاعر پیوند و ارتباطی استوار باتاریخ زمانه اش دارد و شعرا و صحنه شتابناک زندگانی همه است. جای تخیل شاعرانه در شعرهای این مجموعه، ویژگی برجسته ای دارد؛ تخیلی که با تعقل اندیشمندانه شاعر درآمیخته و گاهی متاسفانه سایه خیالپردازی و احساساتی بودن را به کلام او انداخته است: «... سنگ زیر پنجره/ هی هی چوپانی است/ که معشوقه اش از دور از قاب چوبی پنجره/ اندامش را به باد می سپارد.../» در حالی که در همین شعر (5) شاعر، واقعگرایانه و صمیمی سخن گفته و ناهنجاری ها را در جهان معاصر نشان داده است: «... روزی ابریشم و طلا سوغات مسافران بود/ امروز انسان جنگ را هدیه می دهد.../» و «تا انگشتی نباشد/ هیچ تفنگی شلیک نمی شود.» بازتاب ایستادن شاعر برارزش های انسانی، بعد دیگری از پیغام شاعرانه اوست. آنچه شعرهای او را جذاب کرده است، نه بدبینی و پوچ انگاری روشنفکرانه که در لایه هایی از شعرهایش به چشم می خورد؛ بلکه دلسوزی ها و دغدغه های انساندوستانه اوست: «... دوست دارم آن قدر باران ببارد/ تا خون توی رگ هایمان را بشوید/ تا تمام گلوله ها/ دست خالی برگردند/ بدون قطره سرخی...». اگر شعر درواقع شعر باشد،می ماند. ماندگاری شاعر با ماندن شعر او مصداق پیدا می کند. آوای شعرهای این دفتر یکنواخت نیست که ما را بیازارد. هر شعر با موضوعی خاص گسترش یافته و پژواک چند لایه ای را در لحن شعر به گوش ما می رساند.

روح شعرها به هیچ وجه خصوصی نیست. درست است که شاعر از پدر خود و لبخند او سخن گفته و او را سلطان مهربانی ها دانسته، درست است که شاعر، مادر خودرا مهر ماندگار نامیده، اما خواننده با فهم حس و تجربه گرایی زبان شاعر می تواند پدیده های اطراف خود را بهتر ببیند و کمتر به توهمات جهان بیمناک معاصر توجه کند. همذات پنداری خواننده با نمادهای شعر این شاعر بسیار آسان و ساده است. گویی هر شعر و هر موضوعی برای تغییر اندیشه و رفتار خواننده بیان شده است. وقتی شاعر می گوید: «... کسی به من فکر نمی کند/ نه شکار و نه شکارچی/ و حتی مسافران کشتی های غرق شده/ دل به مهربانی من نمی بندند...». آیا این «من»، همین انسان امروز نمی تواند باشد؟ انسانی که جهان صنعتی نوین معاصر، انسانیت را از او گرفته و به او فرصت نداده تا فهمی درست از هستی و وجود خود پیداکند؟ انسانی که فردیت بر تمام جنبه های زندگانی او سایه افکنده است و او با همزیستانش در شبکه تنازعی پیچیده، سرگردان، به دور از ستایش و سوگ همگان زندگی می کند و صدای مضطرب او برگردان هیچ واقعیت و انسانیتی نیست.

درگیری شاعر را با واقعیت های زندگانی اش در هر شعر به روشنی می توان احساس کرد و دید که چگونه آنها با تخیل شاعرانه و احساس لطیف هنری درآمیخته و حقیقتی را به نمایش گذاشته اند: «برای من اما تصمیم عجیبی است باران/ فکر کنم به کودکان پابرهنه و آواره/ یا چروک های چشم کشاورزان در حسرت باران/ ... به شاعرانی که زیر باران راه می روند/ و کلمات خشک می نویسند/ یا شاعرانی که در سرزمین های خشک می بارند.» آنجا که شاعر می گوید: «پدرم/ تمام میوه های جهان بوی تو را دارند/ تو را به چه تشبیه کنم؟ ... ای خشونت مهربان/ آهوان درونت را دوست دارم/ که چابک دور می شوند/ از پنجه های تیز کار، از رنج...»، پدر شاعر می تواند پدر همه انسان ها باشد؛ انسان هایی که مثل کوه های بلند در برابر باد و برف دشواری های زندگانی ایستاده اند.

 

عبدالحسین موحد / جام جم

/ 0 نظر / 27 بازدید